<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans" xml:id="T82n2602"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title xml:lang="zh-Hans">大正新修大藏经数位版, No. 1 心学典论</title> <author></author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> </fileDesc> <encodingDesc> <charDecl> </charDecl> </encodingDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone n="1" unit="juan"/> <lb ed="T" n="0656c23"/><span class="tx"><anchor n="0656c2301" xml:id="127EC0656c2301"></anchor>心学典论序</span> <lb ed="T" n="0656c24"/><span class="tx">金龙无隐和尙心学典论成。门人越宗请梓</span> <lb ed="T" n="0656c25"/><span class="tx">之</span> <lb ed="T" n="0656c26"/><span class="tx">金龙书来西肥。以序属元皓曰。是唯余不</span> <lb ed="T" n="0656c27"/><span class="tx">佞之有伤乎时也。不获已而所作者。不</span> <lb ed="T" n="0657a01"/><span class="tx">有座下。谁与宜序。元皓承命乎二千里之</span> <lb ed="T" n="0657a02"/><span class="tx">外。不敢谢不敏。而为之序曰。昔在建安。曹</span> <lb ed="T" n="0657a03"/><span class="tx">丕龙<span style="font-size:8">ノコトクニ</span>奋。典论爰兴。盖有其言曰。文章经</span> <lb ed="T" n="0657a04"/><span class="tx">国之大业。不朽之盛事。年寿有时而尽。荣乐</span> <lb ed="T" n="0657a05"/><span class="tx">止乎其身。二者必至之常期。未若文章之</span> <lb ed="T" n="0657a06"/><span class="tx">无穷嗟嗟。否欤。然哉。彼其论文。可谓尽</span> <lb ed="T" n="0657a07"/><span class="tx">矣。虽然。是特以雄诈智力而论世之言文</span> <lb ed="T" n="0657a08"/><span class="tx">者尔。何则丕席父业。逼禅據尊。凋剪枝干。</span> <lb ed="T" n="0657a09"/><span class="tx">委心异族。有弟如植。俾之衷曲莫<ruby chr="アカスコト">白</ruby>窘</span> <lb ed="T" n="0657a10"/><span class="tx">迫殁身。嗟乎。余于是知魏之不竞矣。若然</span> <lb ed="T" n="0657a11"/><span class="tx">者。曹丕典论。乃其雄诈智力之所为。而世之</span> <lb ed="T" n="0657a12"/><span class="tx">言文者非邪。未若出世之为论也远矣。曰</span> <lb ed="T" n="0657a13"/><span class="tx">心学。不立字家之宗。于是乎立矣。吾宗自</span> <lb ed="T" n="0657a14"/><span class="tx">非心学。则教外之传固不足别于他也。曰</span> <lb ed="T" n="0657a15"/><span class="tx">典论。综罗大藏。包括群籍。于是乎悉矣。夫</span> <lb ed="T" n="0657a16"/><span class="tx">言苟非古之典刑。而与自己胸襟无二无</span> <lb ed="T" n="0657a17"/><span class="tx">别也。则言之喋喋。奚足以冀于後哉。元皓</span> <lb ed="T" n="0657a18"/><span class="tx">曰。余读心学典论。而知记之博洽。谭之</span> <lb ed="T" n="0657a19"/><span class="tx">审详也。记不博则行不远。谭不审则志不</span> <lb ed="T" n="0657a20"/><span class="tx">弘 何则言以足志。文以足言。何言不文。</span> <lb ed="T" n="0657a21"/><span class="tx">何文不典。谆谆论之。金龙其勤也。或问。篇</span> <lb ed="T" n="0657a22"/><span class="tx">何以有宗原也。元皓曰。性宗之也。先<persName>佛</persName>以</span> <lb ed="T" n="0657a23"/><span class="tx">宗必性也立教焉。谭乎心说乎色。融乎</span> <lb ed="T" n="0657a24"/><span class="tx">其本化诸其迹。光被大千弘矣。于是畅怀</span> <lb ed="T" n="0657a25"/><span class="tx">焉盖夫花严性起。天台性具。是皆见其宗</span> <lb ed="T" n="0657a26"/><span class="tx">原者。而起未始不具。具未始不起。皓于</span> <lb ed="T" n="0657a27"/><span class="tx">是乎言。不具不起。不起不具。具具于起。</span> <lb ed="T" n="0657a28"/><span class="tx">起起于具。是其所以各立而宗原之有篇</span> <lb ed="T" n="0657a29"/><span class="tx">也。虽然。至吾别传之宗。则固莫与教家者</span> <lb ed="T" n="0657b01"/><span class="tx">流<ruby chr="タクヒスルヿ">匹</ruby>矣。故今金龙终斯篇曰。至其道之</span> <lb ed="T" n="0657b02"/><span class="tx">所证。则未必在兹矣。知言哉。篇之第二号</span> <lb ed="T" n="0657b03"/><span class="tx">曰大乘。其学也三。曰戒。曰定。曰慧。若鼎足</span> <lb ed="T" n="0657b04"/><span class="tx">之不可缺一然。然而其他诸部大小偏圆。</span> <lb ed="T" n="0657b05"/><span class="tx">今皆在乎学者亲自会归心源而已耳。若</span> <lb ed="T" n="0657b06"/><span class="tx">金龙者可谓能提其纲者矣。元皓曰。余</span> <lb ed="T" n="0657b07"/><span class="tx">读至圆教别传性修长养等篇。曁观论定宗</span> <lb ed="T" n="0657b08"/><span class="tx">师等论。未尝不喟然称歎也。曰嗟。金龙其</span> <lb ed="T" n="0657b09"/><span class="tx">道明其德充。其学赅博而言足征。殆究古</span> <lb ed="T" n="0657b10"/><span class="tx">今之际者乎。余于是知言之不苟矣。若夫</span> <lb ed="T" n="0657b11"/><span class="tx">儒教之为篇也。笃本以制末。谕异以归同。</span> <lb ed="T" n="0657b12"/><span class="tx">然後邪正有等。出世弗类。故曰。传不云乎。</span> <lb ed="T" n="0657b13"/><span class="tx">东海圣人。西海圣人。其心同。其理同。以至云</span> <lb ed="T" n="0657b14"/><span class="tx">云。又曰。天地虽或分东西乎。同是一天</span> <lb ed="T" n="0657b15"/><span class="tx">下也。天下虽或数圣<ruby chr="ヲコルコト">作</ruby>乎。同是一善道</span> <lb ed="T" n="0657b16"/><span class="tx">也。金龙以无碍辩才即立之言。欲其捨邪</span> <lb ed="T" n="0657b17"/><span class="tx">归正。护吾大法。无耻于维摩庞蕴等道耀</span> <lb ed="T" n="0657b18"/><span class="tx">奕世而不休已。嗟乎。余于是知言之不苟</span> <lb ed="T" n="0657b19"/><span class="tx">矣。又问。今其论儒教。则驳物茂卿者不寡</span> <lb ed="T" n="0657b20"/><span class="tx">矣。茂卿盖东都尤物也。近世号称儒家主盟。</span> <lb ed="T" n="0657b21"/><span class="tx">然金龙贬之若怨仇然。无乃不谬乎。元</span> <lb ed="T" n="0657b22"/><span class="tx">皓曰。否。又何谬焉。昔余与茂卿游。殆乎有</span> <lb ed="T" n="0657b23"/><span class="tx">年。雅已知其为尤物也。然见其辨吾释</span> <lb ed="T" n="0657b24"/><span class="tx">氏。则言不孙让。豪擧自肆。至今随笔之撰</span> <lb ed="T" n="0657b25"/><span class="tx">文诫之书。令人愤不忍读。茂卿之于吾释</span> <lb ed="T" n="0657b26"/><span class="tx">固冤矣。嗟乎。此金龙之所以为驳也<ruby chr="カ">夫</ruby>。按</span> <lb ed="T" n="0657b27"/><span class="tx">唐基法师撰唯识疏。始破西域诸外道所计</span> <lb ed="T" n="0657b28"/><span class="tx">讫则云。此方外道亦曰。此其以孔子为外</span> <lb ed="T" n="0657b29"/><span class="tx">道者也。又其于因明疏也。则以老子为</span> <lb ed="T" n="0657c01"/><span class="tx">外道云。夫孔老中华圣人也。且若老子与</span> <lb ed="T" n="0657c02"/><span class="tx">唐同姓。人主崇之也。建朝元阁称为玄元</span> <lb ed="T" n="0657c03"/><span class="tx">李老君。然基师当其世。贬之无忌也。况今</span> <lb ed="T" n="0657c04"/><span class="tx">茂卿。小小季世儒生。苟自吾道驳之。则虽</span> <lb ed="T" n="0657c05"/><span class="tx">以金龙之温且恭。又何惮焉。虽然。金龙卒</span> <lb ed="T" n="0657c06"/><span class="tx">其篇则曰。物氏今一时之良也。此其意以</span> <lb ed="T" n="0657c07"/><span class="tx">谓。若夫茂卿天假之年。其必趁时改行。而</span> <lb ed="T" n="0657c08"/><span class="tx">彼殁久矣。惜哉。金龙以度生自任。宜其惜</span> <lb ed="T" n="0657c09"/><span class="tx">矣。余益读至道教释教华梵文学等篇。盖春</span> <lb ed="T" n="0657c10"/><span class="tx">华秋实。郁郁乎文哉。且其论释教也。辞详</span> <lb ed="T" n="0657c11"/><span class="tx">理<ruby chr="アツマレリ">丛</ruby>。采之足以备藏。资之足以弘识。于</span> <lb ed="T" n="0657c12"/><span class="tx">是乎余击节而歎曰。夫论斯备矣。未或若</span> <lb ed="T" n="0657c13"/><span class="tx">是能尽者也。而诸篇各據典故。而其尤著。</span> <lb ed="T" n="0657c14"/><span class="tx">华梵独为第一。夫其言曰。盖以中国之人才。</span> <lb ed="T" n="0657c15"/><span class="tx">而于中国之典籍也。若或至于世移书易。</span> <lb ed="T" n="0657c16"/><span class="tx">犹且不能<ruby chr="サトスヿ">曙</ruby>之。矧于西方大圣人之书</span> <lb ed="T" n="0657c17"/><span class="tx">乎。其书则梵文。其言则梵语。其音则梵声。</span> <lb ed="T" n="0657c18"/><span class="tx">不有亚圣开士。其谁能晓之乎。故曰。未能</span> <lb ed="T" n="0657c19"/><span class="tx">华文。则不得通梵文。未通梵文。无由达</span> <lb ed="T" n="0657c20"/><span class="tx"><persName>佛</persName>意。此理之固然也。元皓曰。昔在宝公方奘</span> <lb ed="T" n="0657c21"/><span class="tx">师之译婆沙也。有议有顶见惑。遂俾奘师</span> <lb ed="T" n="0657c22"/><span class="tx">质一十六字矣。夫译经大役也。证语润文</span> <lb ed="T" n="0657c23"/><span class="tx">岂容易乎。若宝公者<ruby chr="マコトニ">固</ruby>亦资于其师者</span> <lb ed="T" n="0657c24"/><span class="tx">欤。余于是知译之益难矣。余重读文学篇</span> <lb ed="T" n="0657c25"/><span class="tx">则知。凡其所援。上自六经而下至于诸子</span> <lb ed="T" n="0657c26"/><span class="tx">百史。遍擧详论。使我学者刻意古笵铸形</span> <lb ed="T" n="0657c27"/><span class="tx">宿模。要唯在其由文字性空之理。而达诸</span> <lb ed="T" n="0657c28"/><span class="tx">无言大道焉尔耳。不尔而徒龌龊工纸上</span> <lb ed="T" n="0657c29"/><span class="tx">言者。则其何以缘饰乎吾道。故曰。至若</span> <lb ed="T" n="0658a01"/><span class="tx">吾梵教之来东也。易贝葉而成竹帛。今唯</span> <lb ed="T" n="0658a02"/><span class="tx">倚赖之而讨论润色矣。以至云云。嗟乎。金</span> <lb ed="T" n="0658a03"/><span class="tx">龙诚能尽其本者乎。元皓曰。释氏无称大</span> <lb ed="T" n="0658a04"/><span class="tx">藏乃已。释氏而称大藏具在。然以吾不</span> <lb ed="T" n="0658a05"/><span class="tx">立字家视之。则一代时教。犹一枝波罗华</span> <lb ed="T" n="0658a06"/><span class="tx">耳。而一枝所<ruby chr="ツヽム">蕴</ruby>。一代时教亦何尽也。故<persName>佛</persName></span> <lb ed="T" n="0658a07"/><span class="tx"><persName>世尊</persName>言。始自鹿野苑终至跋提河。四十九</span> <lb ed="T" n="0658a08"/><span class="tx">年未曾说一字矣。若夫诗偈篇。则引拾得</span> <lb ed="T" n="0658a09"/><span class="tx">子之诗曰。我诗也是诗。有人唤作偈。诗偈</span> <lb ed="T" n="0658a10"/><span class="tx">总一般。读时须仔细。夫诗与偈。异而不异。</span> <lb ed="T" n="0658a11"/><span class="tx">不异而异。宜当守其法度以协格调可也。</span> <lb ed="T" n="0658a12"/><span class="tx">元皓曰。古者有言曰。诗有别趣。非关理</span> <lb ed="T" n="0658a13"/><span class="tx">也。诗有别才。非关书也。由是观之。则若</span> <lb ed="T" n="0658a14"/><span class="tx">彼重颂讽诵。亦岂不有别趣者哉。盖道人</span> <lb ed="T" n="0658a15"/><span class="tx">之偈。固亦言其志之所之者矣。夫以言其</span> <lb ed="T" n="0658a16"/><span class="tx">志也。岂与诗人之撰又何齐焉。是所以诗</span> <lb ed="T" n="0658a17"/><span class="tx">与偈别也。虽然。诗与偈。又何岐而两之也。</span> <lb ed="T" n="0658a18"/><span class="tx">曰。禹稷颜子易地则皆然。然而诗人之偈。偈</span> <lb ed="T" n="0658a19"/><span class="tx">而诗也。道人之诗。诗而偈也。若<ruby chr="カクノ">然</ruby>者。诗与</span> <lb ed="T" n="0658a20"/><span class="tx">偈不可不岐而两之者也。又其言曰。雪窦</span> <lb ed="T" n="0658a21"/><span class="tx">天童颂古。其偈之神乎。祖英之集。其偈之圣</span> <lb ed="T" n="0658a22"/><span class="tx">乎。元皓曰。神乎圣乎。岂曰与诗人之诗不</span> <lb ed="T" n="0658a23"/><span class="tx">异乎。嗟若金龙者。曰诗曰偈。可谓使</span> <lb ed="T" n="0658a24"/><span class="tx">夫学者准之而简练取捨。而能达其意者</span> <lb ed="T" n="0658a25"/><span class="tx">矣。与必尽合于古所谓发乎情止礼義。兴</span> <lb ed="T" n="0658a26"/><span class="tx">观群怨之用备。而後谓之诗者。今岂<ruby chr="モトノンヤ">盭</ruby>乎。</span> <lb ed="T" n="0658a27"/><span class="tx">正拾得子所谓诗偈总一般者。亦唯在其人</span> <lb ed="T" n="0658a28"/><span class="tx">为读之如之何也已。後之学者乃兹篇以</span> <lb ed="T" n="0658a29"/><span class="tx">论诗偈。而诗偈尽于此。不佞元皓。乃起。又</span> <lb ed="T" n="0658b01"/><span class="tx">重扬言曰。金龙之道盛。而启心学之门。著</span> <lb ed="T" n="0658b02"/><span class="tx">述一十五篇</span><note place="inline">道费曰。兹论十七篇。外魔总序二篇<br/>请序文之後作焉。故曰十五篇</note><span class="tx">合</span> <lb ed="T" n="0658b03"/><span class="tx">而名之曰典论。将以传後世迪学者。盖非</span> <lb ed="T" n="0658b04"/><span class="tx">效世之言文而啖名誉者。且其以教外之</span> <lb ed="T" n="0658b05"/><span class="tx">宗。而大吹少林无孔笛。则四海龙象手舞足</span> <lb ed="T" n="0658b06"/><span class="tx">蹈。固毋论。往往又以季世光明幢竞趋。而</span> <lb ed="T" n="0658b07"/><span class="tx">其所在能得与古明教觉笵诸老旦暮相遇</span> <lb ed="T" n="0658b08"/><span class="tx">者。则彼其所伤时劝谕。岂出镡津甘露下</span> <lb ed="T" n="0658b09"/><span class="tx">哉。拈花之瑞英。发之于笔翰。而緖馀及典</span> <lb ed="T" n="0658b10"/><span class="tx">论无穷也。然此特余所窃见者尔。不敢不</span> <lb ed="T" n="0658b11"/><span class="tx">为越宗告。于是乎题之首。时</span> <lb ed="T" n="0658b12"/><span class="tx">宽延改元戊辰冬十月</span> <lb ed="T" n="0658b13"/><span class="tx"> 西肥甘露元皓和南撰</span> <lb ed="T" n="0658b14"/> <lb ed="T" n="0658b15"/><span class="tx">心学典论自序</span> <lb ed="T" n="0658b16"/><span class="tx">杂花老衲朝據槁梧对西山爽气。客有来询</span> <lb ed="T" n="0658b17"/><span class="tx">法门典谟之事者。乃老衲徐徐迴首。以与之</span> <lb ed="T" n="0658b18"/><span class="tx">共语焉。初于教乘。次及乎禅。次及乎孔老。次</span> <lb ed="T" n="0658b19"/><span class="tx">及乎诸儒雅也。既而客复询以当世之事。余</span> <lb ed="T" n="0658b20"/><span class="tx">大息而言。此难言也。何则多忌讳也。客强之。</span> <lb ed="T" n="0658b21"/><span class="tx">遂不得已。曰是焉。曰非焉。不觉至三万三</span> <lb ed="T" n="0658b22"/><span class="tx">千馀言也。盖夫道者不语则已。若语则岂可</span> <lb ed="T" n="0658b23"/><span class="tx">一言而尽矣哉。于是乎。客兴而拜曰。仲尼有</span> <lb ed="T" n="0658b24"/><span class="tx">言。内志有之。言以足志。文以足言。不言谁知</span> <lb ed="T" n="0658b25"/><span class="tx">其志。言之无文行而不远。若然者师之所言</span> <lb ed="T" n="0658b26"/><span class="tx">请文緖以流于後世与。余复大息而言。擧世</span> <lb ed="T" n="0658b27"/><span class="tx">皆好竽。我独工瑟。是以其曲调之不合于今</span> <lb ed="T" n="0658b28"/><span class="tx">也久矣。然今以其今之不合曲调又鼓之。将</span> <lb ed="T" n="0658b29"/><span class="tx">来则无乃益不可乎。虽然天地古今人才文</span> <lb ed="T" n="0658c01"/><span class="tx">物之变化。亦其无穷焉。安知他邦异代不有</span> <lb ed="T" n="0658c02"/><span class="tx">同吾鼓瑟之若子者哉。于是此篇成</span> <lb ed="T" n="0658c03"/><span class="tx"> 时</span> <lb ed="T" n="0658c04"/><span class="tx">宽延元年岁次戊辰蕤宾月吉旦</span> <lb ed="T" n="0658c05"/><span class="tx"> 金龙沙门无隐道费自题于杂花室幷书</span> <lb ed="T" n="0658c06"/> <lb ed="T" n="0658c07"/><span class="tx">心学典论篇目</span> <lb ed="T" n="0658c08"/><span class="tx"> 卷之一</span> <lb ed="T" n="0658c09"/><span class="tx"> 宗原第一</span> <lb ed="T" n="0658c10"/><span class="tx">大乘第二</span> <lb ed="T" n="0658c11"/><span class="tx">圆教第三</span> <lb ed="T" n="0658c12"/><span class="tx">别传第四</span> <lb ed="T" n="0658c13"/><span class="tx"> 卷之二</span> <lb ed="T" n="0658c14"/><span class="tx"> 性修第五</span> <lb ed="T" n="0658c15"/><span class="tx">长养第六</span> <lb ed="T" n="0658c16"/><span class="tx">论定第七</span> <lb ed="T" n="0658c17"/><span class="tx">宗师第八</span> <lb ed="T" n="0658c18"/><span class="tx">不立第九</span> <lb ed="T" n="0658c19"/><span class="tx">儒教第十</span> <lb ed="T" n="0658c20"/><span class="tx"> 卷之三</span> <lb ed="T" n="0658c21"/><span class="tx"> 道教第十一</span> <lb ed="T" n="0658c22"/><span class="tx">释教第十二</span> <lb ed="T" n="0658c23"/><span class="tx">外魔第十三</span> <lb ed="T" n="0658c24"/><span class="tx"> 卷之四</span> <lb ed="T" n="0658c25"/><span class="tx"> 华梵第十四</span> <lb ed="T" n="0658c26"/><span class="tx">文学第十五</span> <lb ed="T" n="0658c27"/><span class="tx">诗偈第十六</span> <lb ed="T" n="0658c28"/><span class="tx">总序第十七</span> <lb ed="T" n="0658c29"/><span class="tx">心学典论篇目</span><note place="inline">终</note> </body> <back> <cb:div type="taisho-notes"> <head>大正 挍註</head> <note n="0656c2301" resp="#resp2" type="orig" place="foot text" target="#127EC0656c2301">＜原＞宽延四年刊驹泽大学藏本</note> </cb:div> </back> </text> </TEI>